Przez dwa lata pobytu w Japonii odwiedzaliśmy wiele szkółek roślin ozdobnych. W większości tych szkółek wlaściciele oferują rośliny ogrodowe formowane lub drzewka bonsai. Bardzo rzadko można tutaj spotkać się ze szkółkami, jakie mamy w Polsce. W naszym kraju w większości oferowanego materiału są rośliny w pojemnikach nieformowane, a czesto oferowane w Polsce bonsai - nie sa tym, co w Japonii rzeczywiście za bonsai się uważa.

Jednak w tym artykule chcielibyśmy się zająć, nie rozstrzyganiem tego, jak powinno wyglądać drzewko bonsai, ale opisać typową japońską szkółke bonsai. Jako przykład wybraliśmy szkółke, na której Mariusz uczy się sztuki bonsai - Taisho-en w Shizuoce, na południu wyspy Honshu.

Właścicilem Taisho-en jest słynny mistrz Nobuichi Urushibata, artysta zajmujący się bonsai różnych gatunków i wielkości. Jest on także specjalistą w dziedzinie starych donic, sztuki prezentowania bonsai w tokonoma i kazari, przewodniczącym Japońskiego Stowarzyszenia Shohin Bonsai. Mistrz Urushibata jest ponadto zdobywacą różnych prestiżowych nagród w dziedzinie bonsai: jest laureatem najbardziej prestiżowej wystawy bonsai - Kokufu-ten, dwokrotnym laureatem wystawy Sakufu-ten (wystawy profesjonalnie zajmujących się bonsai artystów) oraz czterokrotnym laureatem wystawy (wystawy shohin i chuhin bonsai)

.

Szkółka Taisho-en zajmuje około 1300 m². Nie jest to duża powierzchnia, ale na materiał bonsai, jak się Państwo domyślają dużo miejsca nie potrzeba. Na szkółce oprócz roślin wyeksponowanych na długich stołach znajduje się dom mieszkalny (o niewielkiej powierzchni), dwa tunele foliowe oraz jedna szklarnia z zupełnie otwieranym dachem i ścianami bocznymi w sezonie letnim. Poza tym również na szkółce znajdują się pomieszczenia w których codziennie wykonuje się prace na bonsai, miejsce składownia ziemi - akadamy, kiriu, itp., i pomieszczenie gospodarcze.

Wśród dużej gamy oferowanych roślin dominuja - iglaste: kuromatsu -sosna czarna (Pinus thunbergiana), goyomatsu-sosna biala (Pinus parviflora), akamatsu -sosna czerwona (Pinus densiflora), shinpaku - jałowiec chinski (Juniperus chinensis). Wśród roślin liściastych możemy znaleźć: yamamomiji-klon palmowy (Acer palmatum), kaede (Acer burgerjanum), umemodoki (Ilex serrata), chojubai (Chaenomeles speciosa). Oprócz tych wymienionych jest jeszcze wiele innych gatunków roślin, od tych znanych na naszym rynku do tych znajdujących się tylko w Japonii.

Praca na Taisho-en, wymaga, jak w Polsce zaangażowania przez cały rok. W okresie zimy (początek lutego, koniec marca) przesadza się `wszystkie rosliny` gdzyż jest to okres budzenia się do życia uśpionych pąków, a tym samym szybkie regenerowanie się bonsai po szoku spowodowanym zmniejeszeniem bryły korzeniowej. Również jesienią (wrzesień, październik) przesadza się rośliny, jednak w tych miesiącach przesadza się tylko silne i zdrowe bonsai, gdyż obcięte korzenie nie regeneruja się tak szybko jak w okresie wiosny. W tym okresie rownież zmienia się donice przejściowe na donice wysokiej klasy, które będa użyte na wystawie oraz przygotowuje się kazari bonsai wraz z roślinkami uzupełniającymi i stolikami . To chyba najpiękniejszy okres w Japonii, gdyżw ciągu całej zimy odbywa się wiele wystaw poświęconych sztuce bonsai, a co się z tym wiąże, możemy podziwiać piękno i perfekcyjność dopracowanych roślin przygotowywanych przez kilka kolejnych sezonów, właśnie na ten specjalny moment jakim jest wystawa.

Wiosna to okres budzenia sie do życia drzewek bonsai. W tym okresie bardzo ważnym elementem sztuki bonsai jest nawożenie. Nawozi się rośliny specjalnie przygotowanym naturalnym nawozem, który jest mieszanką szuszonych roślin, ryb, krabów, kukurydzy i innych naturalnych nasion (oczywiście mieszankę dobieraną według własnego upodobania i doświadczenia) - roztartych na papke z której formuje się spłaszczone kulki i suszy.
Tak przygtowany nawóz pod wpływem deszczu zaczyna się rozkładać i w powolnym tempie dostarczać składników pokarmowych roślinom bonsai. Wielkość użytej dawki zależy od wielkości donicy ale rownież gatunku bonsai. Następną czynnością w tym okresie ale nie tak częsta jest szczepinie. Kolejną pracą, którą wykonuje się pod koniec wiosny (bardzo pracochłonna) jest wycinanie pąków sosen, usuwanie niepotrzebnych pąków, prześwietlanie i usuwanie igieł u sosen, jałowcy oraz innych iglastych . Ponadto przycina się zbyt długie pędy roślin liściastych i formuje się (drutuje) rośliny iglaste. Niejeden wielbiciel syropu z pączku sosen miałby tu dobrą okazję do kolekcji pączków z różnych gatunków sosny. To również okres sadzonkowania, gdyż nie tylko z materiału yamadori pozyskanego z przyrody formuje się bonsai ale rowniezżz roślin szkółkarskich formuje się rośliny które poprzez spejalne zabiegi i kilkuletnią lub kilkudziesiacio letnią uprawę przeistaczają się w bonsai. Kiedy zaczyna sie upalne lato prace powoli cichną i pozostaje tylko podlewnie oraz jedno z najbardziej nielubianych zajec jakim jest plewienie z chwastów. W tym również okresie usuwa się liście z roślin liściastych i drutuje, ponieważ gałązki w tym okresie są wiotkie i poddają się łatwo formowaniu. Formowanie i częściowe wycięcie liści w tym okresie to również sposób na pozbycie się dużych liści, ponieważ usunięcie liści pozwała na doświetlenie uśpionych pąków i wypuszczenie nowych przyrostów jednak z mniejszymi liśćmi.
Oczywiście wszystkie rośliny poddane zabiegowi drutowania i formowania są przeprowadzane według specjanych zasad dotyczacych bonsai, których właśnie teraz mam okazje uczyć się bedąc w Japonii.

Lato to okres bardzo gorący, ale i wilgotny (oczywiście pozytywnie wpływa na drzewka, które szybciej rosną). Mimo tego, rośliny wymagają podlewania czasami do 3 razy dziennie, gdyż ze wzgledu na silne słońce i częste wiatry woda z tych małych doniczek wyparowuje bardzo szybko. Niejeden szkółkarz, czy w Polsce, czy w Japonii zgodzi się z tym, że podlewanie jest sztuką. Trzeba tu uważać na różnorodność gatunków i pamietać, że są to rośliny w doniczkach o nie jednakowej przepuszczalności i granulacji ziemi. Poza tym lato to okres tajfunów, w którym nie raz trzeba zdejmować bonsai ze stolików, aby silny deszcz i wiatr nie zniszczył, tych pięknych drzewek, oraz bardzo drogich doniczek, w które są posadzone.

Czas jesienny do dalsza pielęgnacja bonsai. Znów po upalnym lecie można przystąpić do formowania i drutowania roślin iglastych, usowaniu niepotrzebnych pąków i igieł oraz dopieszczaniu szczegółów.

Zima, to poza wystawami bonsai odkrywanie piękna, które wcześniej nie zwracało uwagi, gdyż praca nie pozostawiała zbyt wiele czasu na kontenplacje i podziwianie świata przyrody. Piękno owoców i kwiatów, bonsai w swoim najpiękniejszym okresie, które dzięki łagodnemu klimatowi możemy podziwiać tutaj także w zimie. Pięknie prezentują się też tzw. kusa - bylinki lub ciekawe rośliny wieloletnie, które są wykorzystywane, jako roślinki uzupelniające do ekspozycji bonsai.

Oprócz drzewek bonsai, Mistrz oferuje klientom narzędzia, stoliki i inne produkty, które wraz z samym bonsai stanowią piękną ekspozycję. Także raz w miesiącu są organizowane warsztaty bonsai gdzie klienci pracują już na wcześniej uformowanych bonsai lub formują rośliny przyniesione ze sobą. Fachowa porada i nauka mistrza to kulcz do stworzenia w przyszłości pięknego bonsai.